Beth mae cerddoriaeth yn ei olygu i ti?

https://www.bbc.co.uk/sounds/play/p075h341

Oes angen cerddoriaeth? Beth yn union yw cerddoriaeth? Beth yw'r gwahaniaeth rhwng sŵn a cherddoriaeth? Pam ein bod ni'n gwneud cerddoriaeth?

Gwawr Ifan yn sgwrsio gydag Aled Hughes.

Telyn rawn Rhodri Davies

https://www.bbc.co.uk/sounds/play/p06xpn22

Mae'r delyn rawn yn dyddio'n ôl i oes Hywel Dda, ac nid oes neb wedi'i chlywed ers 200 mlynedd, yn ôl yr adroddiad hwn!

rhawn - blew hir a garw anifail, yn enwedig blew ceffylau. Telyn wedi'i llinynnu â rhawn.

Y gân Gymraeg fwyaf poblogaidd erioed?

https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/46407322

"Y tro cynta i fi brynu record" oedd un o'r pynciau gafodd Grŵp 5 eu trafod yn ystod Cwrs Awst Aberystwyth eleni. Roedd y grŵp yn un cymysg o ran oedran, ac felly penderfynais newid geiriad y pwnc i "y tro cyntaf i fi brynu record, casét neu CD". Er fy syndod, dwedodd sawl aelod ifanc nad oedden nhw erioed wedi prynu record, casét na CD. Ffrydio cerddoriaeth mae'r rhan fywaf o bobl y dyddiau hyn, mae'n debyg.

Ydych chi'n ffrydio cerddoriaeth ar Spotify? P'run oedd y albwm neu gân gyntaf i chi ei phrynu? A beth  oedd y gig gyntaf i chi fynd iddi?

Barddoniaeth a dementia

Mae'r darlunydd Patrick Jones, rhywun sy'n dysgu Cymraeg, yn ysgrifennu llyfr am ddefnyddio barddoniaeth gyda chleifion sy'n dioddef o dementia. Gofynnodd e ar Twitter am enghreifftiau o gerddi, emynau a chaneuon Cymraeg allai sbarduno atgofion a geiriau gan bobl sy'n dioddef o'r cyflwr.

Dyma rai o'r awgrymiadau:

Y Llwynog gan R Williams Parry
Calon lân
Melin Trefin (William Williams Crwys)
Aberpennant 
Eifionydd (R Williams Parry)
Rhyfel (Hedd Wyn)
Y Border Bach (William Williams Crwys)
Dyma gariad fel y moroedd
Dwy law yn erfyn
Ar hyd y nos
Aberdaron (Albert Cynan Evans Jones)

Mi gerddaf gyda thi by Dic Jones: "Mi gerddaf gyda thi dros lwybrau maith, a blodau cân a breuddwyd ar ein taith. I’th lygaid syllaf i a dal dy law, mi gerddaf gyda thi beth bynnag ddaw." Hwiangerddi a chaneuon poblogaidd: Suo Gân; Ar lan y môr; Oes gafr eto?; Gee Ceffyl Bach; Dacw Man yn dŵad; Heno, heno, heno hen blant bach;Ryan a Ronnie yn canu Blodwen a Meri; Yma o Hyd (Dafydd Iwan). Gallai'r rhestr fod yn un hir iawn. Beth fyddech chi'n ei gynnig?

Cerddoriaeth Gymraeg ar yr iard

https://twitter.com/BBCCymruFyw/status/1048317793605750784

Merch o'r ffatri wlân

Cân gan Meic Stevens


Dim ond merch o’r ffatri wlân,
Wrth ei gwaith bob dydd,
Heb sylwi dim ar y byd mawr oddi allan.
Roedd ei gwallt mor ddu a thlws,
Fel ryw freuddwyd rhyfedd yn fy nghwsg,
Ond mae’n gwneud gwaith dyn bob dydd am ei chyflog.

Rhwng y gwreiddiau dwfn a’r brwyn,
Dan y gamlas fach sy’n rhuthro’i swyn,
Mor araf mae’r olwyn hen, yn troi’r peiriannau;
 Ac mae’r dyn yn tanio’r tân,
Lle mae Jac ar bois yn golchi’r gwlân
Ond mae’r gwŷr yn dal i wau ar y glannau.

Dim ond merch o’r ffatri wlan,
Wrth ei gwaith bob dydd,
Hi sy’n creu o’r edau frethyn lliwiog.
Ac mae’r oriau’n hir a llawn,
Ac mae’r oriau’n ddail sy’n cwympo lawr….
…ar y dwr sy’n crwydro draw drwy’r bore niwlog.

Dim ond merch o’r ffatri wlan,
Wrth ei gwaith bob dydd,
Heb sylwi dim ar y byd mawr oddi allan.
Roedd ei gwallt mor ddu a thlws,
Fel ryw freuddwyd rhyfedd yn fy nghwsg,
Ond mae’n gwneud gwaith dyn bob dydd am ei chyflog.

Cerddoriaeth "weird" Radio Cymru

Diolch i Golwg 360 am yr erthygl hon.

Mae un o gyfansoddwyr caneuon mwya’ poblogaidd Cymru yn dweud bod y dewis o gerddoriaeth ar Radio Cymru yn “hybu ei difodiant [extermination/annihilation]”.

Mae Arfon Wyn wedi cyfansoddi’r Cân i Gymru fuddugol bedair gwaith, ac mae ‘Harbwr Diogel’, y gân fuddugol yn 2002, wedi dod yn glasur Cymraeg.

Bu hefyd mewn sawl grŵp roc-gwerin ac mae ei fand diweddaraf, Y Moniars, wrthi yn diddanu [entertain] ers chwarter canrif.

Yr wythnos hon mae’r canwr-gyfansoddwr wedi tanio trafodaeth ar wefan facebook, gyda’i sylwadau am y dewis o gerddoriaeth ar Radio Cymru.

Mae’r orsaf ar fai am chwarae cerddoriaeth “sy wedi ei anelu at yr ifanc” yn ystod y dydd pan maen nhw “i gyd yn eu hysgolion neu eu colegau”, meddai.

Ac mae’r gerddoriaeth “amhersain” [dissonant/cacophonous] yn “DIEITHRIO YN ARW y gwrandawyr ffyddlon sy’n ddinasyddion hŷn”.

Yn ôl Arfon Wyn mae “hyn yn ddolur mawr i mi gan fod y ffigyrau gwrandawyr yn gostwng”.

Ac mae ganddo rybudd i benaethiaid yr orsaf: “Bydd BBC Llundain yn rhoi llai o arian o lawer i Radio Cymru yn y diwedd ac yn hybu ei difodiant yn y pendraw”.

“Annhegwch i gerddoriaeth canol y ffordd”

Ers gosod ei sylwadau ar facebook nos Fawrth, mae Arfon Wyn yn dweud fod y BBC wedi trefnu i’w gyfarfod yr wythnos nesaf, i drafod ei bryderon.

Ac mae’r BBC wedi cadarnhau y byddan nhw yn cyfarfod y cerddor “yn fuan”.

“Mae yn rhaid bod o wedi cyffwrdd nerf,” meddai Arfon Wyn wrth golwg360.

“Mae gymaint o bobol wedi gweld [y neges] ar facebook, a gymaint wedi ei rannu… wnes i ddweud yn y neges: ‘Os ydach chi’n cytuno efo hyn, rhannwch o.’

“Ac mae yna lwythi wedi ei rannu fo…

“Dw i’n gwybod beth sydd yn taro calon pobol Cymru.

“Mae yna annhegwch i gerddoriaeth canol y ffordd.”

Ond a ydy Arfon Wyn ond yn cwyno am nad yw ei gerddoriaeth yn cael ei chwarae ar Radio Cymru?

“Maen nhw yn chwarae rhai fi, chwarae teg!

“Maen nhw yn dal i chwarae ‘Harbwr Diogel’ a ‘Cae o Ŷd’ a rhyw un neu ddwy arall.

“Ond dw i ddim yn poeni am hynny.

“Beth sy’n fy nghael i ydy bod fy mam ddim yn gwrando rŵan, mae hi wedi cael llond bol ar y miwsig – ‘amhersain’ mae hi’n ei alw fo.

“A dw i’n cytuno lot efo hi…

“Dw i wedi bod yn gwrando lot yn ddiweddar, ac ynghanol rhaglen canol y ffordd, rwyt ti’n cael blast o ryw fand hollol arbrofol, gwallgof…

“Maen nhw yn trio bod yn hip, ac yn colli cynulleidfa.”

Ymateb y BBC

Dywedodd llefarydd ar ran Radio Cymru: “Mae BBC Radio Cymru yn ymfalchio yn yr ystod eang o gerddoriaeth sydd i’w chlywed ar yr orsaf.

“Mae’r rhestr chwarae yn rhoi lle allweddol i glasuron y gorffennol a’r caneuon poblogaidd hynny sydd mor bwysig i’n gwrandawyr, ac mae ffigyrau gwrando cryf y cyfnod diwethaf yn awgrymu fod hynny’n plesio.

“Rydym hefyd yn hynod falch fod Radio Cymru yn rhoi llwyfan teilwng [deserving] i dalent newydd cerddorol Cymru.

“Serch hynny, mae cryfhau ein darpariaeth gerddorol i gynulleidfa eang yr orsaf yn destun trafod cyson ymhlith timau cynhyrchu a gyda’r diwydiant, ac mae sgyrsiau gyda’r gwrandawyr, cerddorion a labeli yn rhan bwysig o’n gwaith.”

Sylwadau

Wil: 

Wel am lol. Dwi'n meddwl fod Arfon White wedi cymysgu canol y ffordd gydag ansafonol. Os ydi Radio Cymru yn arddel ychydig o 'quality control', yna peth i ymfalchio ynddo ydi hynny siawns.

Er ei fod o'n honni i'r gwrthwyneb, mae'n anodd credu nad oes ganddo ryw fath gymhelliant personol yn hyn i gyd. I'w rant gael unrhyw fath o hygrededd mi fysa rhaid iddo fo enwi enghreifftiau yn fy marn i, h.y. pwy yw'r artistiaid "amhersain" yma a phwy yw'r artistiaid "canol y ffordd" sydd yn cael cam? Onid llawer/gormod o sylw sydd yn gwneud rhywbeth yn "ganol y ffordd" yn y lle cyntaf?

Dwi yn un sydd wedi troi at arlwy dydd Radio Cymru yn ddiweddar gan fod;
a.) y cyflwynwyr wedi gwella (sori Tommo) a
b.) y gerddoriaeth wedi gwella (sori mam Arfon Wyn)

Dewch at eich gilydd

Clasur Edward H Dafis - https://www.youtube.com/watch?v=XS72OfP7584

Dewch at eich gilydd

 Dewch at eich gilydd

Dewch at eich gilydd

Dewch at eich gilydd yn gytun x2

Wrth chwilio am y fflam sy’n cynnau yn dy galon

A disgwyl diwedd ar y gorthrwm a’r straen      [gorthrwm – repression, oppression]

Paid edrych i’r dyfnderoedd gwag sy nghefn dy feddwl

Nid wrth dy hunan gei di’r llwybr ymlaen

Dewch at eich gilydd

Dewch at eich gilydd x3

Fe ddaw y dydd pan welwn degwch yn y chwarel

Cladda’r amheuon a ffarwelia a chwant

Chwala y muriau llwyd tu ol i ddrws dy mennydd

Clyw eiriau doeth a ddaw o enau y plant

Dewch at eich gilydd

 Dewch at eich gilydd

 Dewch at eich gilydd yn gytun …..

Dwy law yn erfyn sydd yn y darlun   [erfyn – supplicate]

Wrth ymyl fy ngwely i

Bob bore a nos mae gweddi’n un dlos    [gweddi – prayer]

 Mi wn er na chlywaf hi.

Byw mewn bocsys

Sobin a'r Smaeliaid - Bryn Fôn yn canu am ddigartrefedd.

Dw i'n 'i gofio fo'n iawn yn yr ysgol efo fi,
Fo 'sa'r dwytha siwr iawn - codi pac
a rhedag i ffwrdd lawr i Lunda'n fawr

a rhedag i ffwrdd o ddiflastod Tal'sarn.
Gadal Cymru a bant am y ddinas sydd well,
Gadal teulu a mets i gael action a hefyd y pres,
Lawr yn Llunda'n fawr cei hefyd y pres -
'mond cal rhwla i fyw, siwr Dduw!
Byw mewn bocsus
(Ma nhw'n byw mewn bocsus)
Byw mewn bocsus
(Ma nhw'n byw mewn bocsus)
Byw mewn bocsus
(Ma nhw'n byw mewn bocsus)
Byw mewn bocsus
(Ma nhw'n byw mewn)
Do's na ddim troi yn ol,
Ma na g'wilydd go iawn dan y bont yn Whitehall
Bocs mawr sgwar a hen flanced fler,
Nol yn Nhalysarn mae mae mam yn ei bedd
'mond oherwydd ei mab -
Byw mewn bocsus
(Ma nhw'n byw mewn bocsus)
Byw mewn bocsus
(Ma nhw'n byw mewn bocsus)
Byw mewn bocsus
(Ma nhw'n byw mewn bocsus)
Byw mewn bocsus
(Ma nhw'n byw mewn bocsus)
(Ma nhw'n byw mewn bocsus)
(Ma nhw'n byw mewn bocsus)
(Ma nhw'n byw mewn bocsus)

Baled y Camtreiglad

Diolch i'r Welsh Whisperer am y gân addysgiadol hon.

Dyma gân sy'n seiliedig ar stori wir (fel arfer) ac yn adrodd hanes aderyn bach sy'n trafferthu wrth siarad yn raenus a phur, ond yn llwyddo ar ôl ymarfer ac ymroddiad, i siarad yn gywir. Da iawn hi.

Noddwyd gan Heddlu'r Iaith.


Geiriau:

Pan oeddwn i yn dderyn bach yn canu yn yr ardd
Mi ganais fore dydd a nos yn eisiau deryn hardd
Hedfanais dros y moroedd gwyllt yn gwrando am y gân
Fy llygaid bach ar agor am y berffaith adar mân.
Adeiladwyd fy nyth gyda phridd gorau'r Sir
I baratoi'r llety am y berffaith gariad pur
Hedfanais yn y gwanwyn, y gaeaf a'r haf,
Tan ddaeth yr aderyn ar y diwrnod mwyaf braf.
Ond wrth i mi siarad â hi,
Clywodd yr ardd fy nghri,
Roedd safon eu hiaith yn angen bach o waith
Felly ganais fy nghân iddi hi.
'Mae dy arddodiad yn siomedig, mae dy ferfau dros y lle!
Dwyt ti ddim yn gallu treiglo gwna’i d'atgoffa di o le!
Am Ar At Gan Dan Dros Trwy Heb Hyd i Wrth O!
Os nad wyt ti'n mynd i ddysgu gwell i ti fyd am dro!'
'BORE DDA! SUT MAE PHETHAU? MAE'N DIWRNOD BRAF'
Wnes ti golli dy ganllawiau iaith yn hedfan yn yr haf?
Mae rhaid i ti ynganu’r wyddor fel y mae,
A chofiwch yr amser gyda chysyllteiriau!
Dim ond adar bach Cymraeg oedd i fod yn yr arch,
Mae'r iaith Gymraeg yn eithaf hen, dangoswch bach o barch.
Mae 'na ddosbarth gyda'r nos, ymddiheuraf am y strach
Ond allai ddim dioddef rhywun sy'n methu'r to bach.
Ond wrth i mi siarad â hi
Clywodd yr ardd fy nghri
Roedd safon eu hiaith yn angen bach o waith
Felly ganais fy nghan iddi hi
'Mae dy arddodiad yn siomedig, mae dy ferfau dros y lle!
Dwyt ti ddim yn gallu treiglo gwna’i d'atgoffa di o le!
Am Ar At Gan Dan Dros Trwy Heb Hyd i Wrth O!
Os nad wyt ti'n mynd i ddysgu gwell i ti fyd am dro!
Gwranda, rhaid i ti ddysgu neu byddai'n mynd am dro'
Ond fe fagwyd adar bach, ein teulu yn y nyth.
Beirdd a chantorion oedd yn ein plith.
Felly dysgwch y rheolau cyn i mi gwympo mas o'r nen,
Mae camddefnyddio'r ferf yn chwalu fy mhen.
Ac wedyn wrth i mi siarad â hi
Clywodd neb fy nghri!
Achos roedd safon eu hiaith wedi gwella ar ein taith,
Felly ganais fy nghân iddi hi!
Mae dy arddodiad yn arbennig, mae dy ferfau'n gywir iawn!
Mae'n bleser clywed treiglad llais a gweld atalnod llawn!
Er bod 'na eithriadau a thafodiaith pob un sir,
Erbyn hyn clywaf iaith sy'n raenus a phur,
Sydd yn bleserus os gai ddweud y gwir
Siaradwch yn gywir ar draws y tir!

Noson Aflawen gan J. Glyn Davies

Mae gen i gath o ben draw Llŷn, o ben draw Llŷn, o ben draw Llŷn,

Sy’n udo’n hyll nes dychryn dyn,

Am un o’r gloch y bore.

Udo = gwneud sŵn tebyg i flaidd neu sŵn hir cwynfanllyd ci

Mae gen i lo sy’n llawenhau,

A cheg na fedr neb mo’i chau, neb mo’i chau, neb mo’i chau

Am ddau o’r gloch y bore.

Mae gen i gi, mae’n glamp o gi,

Bydd hwnnw’n udo do re mi,

Am dri o’r gloch y bore.

Mae gen i hwch a chwech o foch

A’r cwbwl i gyd yn gweiddi’n groch,

Am bedwar o’r gloch y bore.

Croch = am lef neu sŵn uchel a chyffrous, yn cadw twrw neu’n bloeddio â’r holl egni

Mae gen i glamp o geiliog coch,

Yn clochdar fel pum cant o foch,

Am bump o’r gloch y bore.

Mae gen i gloc sydd eto’n drech,

Bydd hwnnw’n moedro dyn a’i sgrech,

Am chwech o’r gloch y bore.

Trech = am rywbeth sy’n ormod i ymdopi ag ef

Moedro = mwydro (drysu, gwirioni)

Mae gen i ŵr, ers amser maith,

Sy’n canu bas cyn mynd i’w waith

Am saith o’r gloch y bore

Mae gen i ŵr sy’n llawn o dwrf

Mae hwn yn chwyrnu fel twrch trwyth, fel twrch trwyth, fel twrch trwyth,

Am wyth o’r gloch y bore.

Twrf = sŵn mawr

Mae mam y gŵr yn byw gerllaw, yn byw gerllaw, yn byw gerllaw,

Bydd sŵn ei llais yn codi braw,

Am naw o’r gloch y bore.

Braw = ofn, dychryn, arswyd

Ffarwel yn awr, bob perchen ceg,

Mi af i wlad y Tylwyth Teg, Tylwyth Teg, Tylwyth Teg

Tan dri o’r gloch y p’nawn.

Galargan ar ol y Mochyn Du

1. Holl drigolion bro a bryniau,   dewch i wrando hyn o eiriau,

Fe gewch hanes rhyw hen fochyn   a fu farw yn dra sydyn.

Cytgan: O mor drwm yr ydym ni(x2),   y mae yma alar calon ar ôl claddu’r mochyn du.

2. Fe rowd mwy o faidd i’r mochyn    n’allai fola bach e dderbyn,

Ymhen chydig o funude    roedd y mochyn yn mynd adre.

(Cytgan)

3. Rhedodd Deio i Lwyncelyn   i mofyn Mati at y mochyn;

Dwedodd Mati wrtho’n union    gallai roi e heibio’n burion.

(yn burion = eitha da, gweddol)

(Cytgan)

4. Mofyn hers o Aberteifi    a cheffylau i’w thynnu fyny,

Y ceffylau yn llawn mwrnin   er mwyn dangos parch i’r mochyn.

(Cytgan))

5. Melys iawn yw cael rhyw sleisen   o gig mochyn gyda’r daten,

Ond yn awr rhaid byw heb hwnnw,   y mochyn du sydd wedi marw.

(Cytgan)

6. Bellach rydwyf yn terfynu   nawr gan roddi heibio canu;

Gan ddymuno peidiwch dilyn   siampl ddrwg wrth fwydo’r mochyn.

(Cytgan)