Dr Awen Asgwrn - cyngor da

https://twitter.com/awenior/status/1241634985381179399

Coronafeirws

https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/51736654

Profiad Cymry tramor o'r coronafeirws

https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/51738766

Posib y gallai coronafeirws 'fod ar ei uchaf' erbyn Mai

https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/51720804 

Sut i olchi eich dwylo:

https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/51681011 

 

 

 

Mwy na Geiriau: Y Gwasanaeth Iechyd a'r Gymraeg

https://twitter.com/ComyGymraeg/status/1176182009712037888

Iechyd a'r iaith

Gall gorfodi staff i siarad Cymraeg yn y Gwasanaeth Iechyd Gwladol yn mynd i greu mwy o broblemau nag sydd yna'n barod, yn ôl BMA Cymru.

Cymdeithas yr Iaith wedi cyhuddo'r corff sy'n cynrychioli optegwyr yng Nghymru o fod yn "wrth-Gymraeg" yn dilyn sylwadau wnaeth y corff am ddefnydd o'r iaith.

Hanes ysbrydoledig Mia Lloyd o Benparc

https://twitter.com/HenoS4C/status/1058288952392802304

Barddoniaeth a dementia

Mae'r darlunydd Patrick Jones, rhywun sy'n dysgu Cymraeg, yn ysgrifennu llyfr am ddefnyddio barddoniaeth gyda chleifion sy'n dioddef o dementia. Gofynnodd e ar Twitter am enghreifftiau o gerddi, emynau a chaneuon Cymraeg allai sbarduno atgofion a geiriau gan bobl sy'n dioddef o'r cyflwr.

Dyma rai o'r awgrymiadau:

Y Llwynog gan R Williams Parry
Calon lân
Melin Trefin (William Williams Crwys)
Aberpennant 
Eifionydd (R Williams Parry)
Rhyfel (Hedd Wyn)
Y Border Bach (William Williams Crwys)
Dyma gariad fel y moroedd
Dwy law yn erfyn
Ar hyd y nos
Aberdaron (Albert Cynan Evans Jones)

Mi gerddaf gyda thi by Dic Jones: "Mi gerddaf gyda thi dros lwybrau maith, a blodau cân a breuddwyd ar ein taith. I’th lygaid syllaf i a dal dy law, mi gerddaf gyda thi beth bynnag ddaw." Hwiangerddi a chaneuon poblogaidd: Suo Gân; Ar lan y môr; Oes gafr eto?; Gee Ceffyl Bach; Dacw Man yn dŵad; Heno, heno, heno hen blant bach;Ryan a Ronnie yn canu Blodwen a Meri; Yma o Hyd (Dafydd Iwan). Gallai'r rhestr fod yn un hir iawn. Beth fyddech chi'n ei gynnig?

Ap Cwtsh - ap myfyrio newydd

Wedi llwyddiant apiau lleddfu straen megis Headspace a Calm, lansiodd Menter Iaith Abertawe ap lles cwbl Gymraeg newydd ar Ebrill 27, 2018.

Wrth i gymdeithas roi mwy a mwy o sylw i ymwybyddiaeth o les ac iechyd meddwl, mae apiau sy’n cynnig technegau a negeseuon i leddfu’r straen wedi dod yn gynyddol boblogaidd.

Wedi’i gyllido gan Grant Cymraeg 2050 Llywodraeth Cymru, mae’r ap o’r enw ‘Cwtsh’ yn arwain defnyddwyr drwy dair sesiwn myfyrio (bore, yn ystod y dydd a chyda’r hwyr) yn Gymraeg.

Bydd Cwtsh hefyd yn cynnwys cyfeiriadur cenedlaethol ar gyfer sesiynau myfyrdod a dosbarthiadau ioga yn yr iaith Gymraeg o’r enw’r Llyfr Lles.

Am fwy o wybodaeth, ewch i'r wefan. Cewch chi lawrlwytho'r ap yn rhad ac am ddim.

Dyma adolygiad Simon Chandler: 

Mae @ApCwtsh yn gampwaith. Fe yw fy hoff ap myfyrio erioed mewn unrhyw iaith er gwaethaf y ffaith taw Saesneg yw fy mamiaith. Mae popeth o’r ansawdd uchaf: lleisiau cysurus, testunau clyfar ac effeithiol dros ben a graffeg ragorol. Yn syml, ni ellid ei wella. Llongyfarchiadau!!!

Ydych chi'n bwyta'n lân?

Diolch i BBC Cymru Fyw am y darn yma.

Mae'n gyngor da a chall i fwyta a byw yn iach, ond beth yn union mae hyn yn ei olygu?

Mae pawb yn wahanol ac mae beth sy'n gweddu un person efallai ddim yn addas i eraill. Mae Cymru Fyw wedi sgwrsio gyda thri pherson ynglŷn â sut maen nhw wedi newid eu harferion bwyta: 

Dan Williams: Deiet Paleo a crossfit

Er mai her blwyddyn newydd oedd dilyn y deiet yma i Dan a chriw o'i gampfa ar y cychwyn, bellach mae ganddo berthynas newydd â bwyd, ac mae'n parhau i wneud penderfyniadau penodol am yr hyn mae'n ei fwyta ac yfed.

"Ar y deiet yma dwyt ti ddim yn cael bwyta dim cynnyrch llaeth, siwgr, bwydydd wedi eu prosesu, grawnfwydydd, pasta, bara, reis, dim ffa a dim cnau mwnci nac yfed alcohol. Felly yr hyn wyt ti'n cael bwyta ydy cig, llysiau, bwyd môr, cnau, hadau a ffrwythau.

"Fe ddechreuais i ym mis Ionawr, ac mi oedd o'n anodd am yr ychydig wythnosau cyntaf, ond unwaith rwyt ti dros y cravings mae'n dod yn haws.

"R'on i'n trio cadw at 40% carbs, 30% protein a 30% braster i bob pryd bwyd ac yn defnyddio ap ar fy ffôn i gyfri'r calorïau a logio fy mwyd. Roeddwn i'n mesur popeth a gwneud yn siŵr fod pob pryd bwyd yn dod allan yn cyfateb i hynna."

"Cynyddu muscle mass oedd y bwriad i fi yn hytrach na cholli pwysau, ond mae'r fat wedi disgyn off am nad ydw i'n bwyta siwgr. Y bwriad i fi ydy bod yn fit for life.

"Mae fy mherthynas efo bwyd wedi newid. Dwi'n fwy ymwybodol o sut mae fy nghorff yn ymateb i fwyd, a dyma'r ffordd fydda i'n bwyta o hyn allan. Dwi'n gwneud dewisiadau cywir pan dwi'n mynd allan i fwyta. Os oes 'na gacen yn y swyddfa, mi wna i gymryd darn bach iawn, ond wna i byth fynd yn wirion, dwi'n gallu limitio fy hun yn haws. Dwi'n meddwl am faint o galorïau sy' mewn bar o siocled a wna i gymryd afal neu llond llaw o gnau neu dates yn lle.

"Dwi am wneud y newid nawr a fydd yn gwneud gwahaniaeth i fy iechyd yn y tymor hir, felly mae beth dwi'n fwyta rŵan, gobeithio fydda i'n gweld y canlyniadau pan dwi'n hŷn. Dwi ddim am gael diabetes neu ganser, a dim jyst yr elfen bwyta ydy o, ond hefyd yr ymarfer corff. Mae'r ddau yn mynd efo'i gilydd. Dwi'n bwyta i roi tanwydd i'r corff yn hytrach na bwyta am bleser."

Catrin Enid: Perchennog caffi Bara Menyn yng Nghaerdydd

"Rwy' wedi cyrraedd oedran nawr lle dwi bron yn 40 a dwi'n meddwl alla i ddim neud hyn rhagor, alla i ddim bwyta beth fi mo'yn," meddai Catrin.

"Rwy' wedi trio colli pwysau yn y gorffennol trwy dorri carbs allan o fy neiet a mynd i'r gym. Cadwes i'r pwysau bant am bach, ond yn raddol aeth e nôl arno, achos doedd e ddim yn gynaladwy. Nawr rwy'n cadw pwysau, lle o'r blaen oedden i'n gallu ei golli lot yn haws.

"Ond mae rhywbeth wedi clicio nawr. Dim mynd ar ddeiet ydw i, ond newid ffordd o fyw."

Mae Catrin wedi cael ei hysbrydoli gan sawl ffrind sy'n dilyn ffordd iach o fyw, yn arbennig Betsan Haf Evans, a gafodd broblemau â'i chroen, a newidodd ei deiet, ac yn dweud bod hynny wedi helpu i glirio'r cyflwr.

"Fe ddechreuodd Betsan fwyta'n lân, torri mas glwten a bwyta bwydydd organig ac fe weles i'r effaith gadarnhaol oedd e'n ei gael arni hi a meddylies i fy mod i am roi go iddo fe hefyd.

"Dwi yn yr adeg yna o fy mywyd lle fi'n edrych i'r dyfodol. Mae clefyd y galon a phroblemau iechyd eraill yn amlwg yn fy nheulu i, a fi wedi penderfynu mod i am drial fy ngorau i beidio ag etifeddu'r problemau yna.

"Fi'n trial bod yn ddi-glwten, ac yn bwyta bwydydd organig neu free range gymaint ag y galla i, dwi'n bwyta nŵdls quinoa yn lle pasta, a dim bara ac yn y blaen. Wrth gwrs, mae cig organig tair gwaith y pris i gig arall ac mae hynny wedi agor fy llygaid.

"Un o'r prif bethau fi 'di dechrau gwneud ydy bone broth. Cawl ydy e mewn gwirionedd, lle ti'n berwi esgyrn beef organig i wneud pot mawr o stoc, sy'n llawn maeth a collagen sy'n llesol i dy gorff, yn benodol i ardal y perfedd a dy gallbladder di. Dwi'n yfed e'n gynnes, ond hefyd yn coginio pasta, llysiau a chig ynddo fe. Mae'n ysgafn ac yn hawdd."

Mae Catrin Enid ar fin symud lleoliad ei chaffi Bara Menyn ac agor yn ardal Bae Caerdydd, lle mae stiwdios drama'r BBC a swyddfeydd nifer o gwmnïau teledu.

"Rwy' wedi 'neud ymchwil a gofyn i'r bobl sy'n gweithio yna pa fath o fwydydd fydden nhw'n hoffi gweld yn cael ei werthu. Mae llawer wedi dod nôl yn dweud eu bod nhw am gael bwydydd figan, raw foods, salads gyda dressings naturiol, soy a chynnyrch naturiol fel mêl yn lle siwgr ac yn y blaen. Mae llawer ohonyn nhw yn actorion neu'n gweithio'n y cyfryngau ac yn dilyn trends bwyd ac yn poeni beth sy'n mynd mewn i'w cyrff ac am fod yn iach.

"Rhai blynyddoedd yn ôl fydde rhywun yn meddwl, pam talu am salad mewn caffi? Ond erbyn hyn mae'n lot fwy na letys a thomatos, mae'n gymysgedd o gynhwysion blasus.

"Alli di ddim rhedeg busnes bwyd a diystyru anghenion y cwsmeriaid, maen rhaid i ti ei gymryd e o ddifri'. Mae pobl sy'n ddi-glwten neu ddim yn bwyta cynnyrch llaeth neu sydd ag alergeddau - nid bod yn ffysi maen nhw, maen nhw'n gyflyrau go iawn, oherwydd y math o fwydydd rydyn ni wedi bod yn bwyta dros y blynyddoedd, mae ein cyrff ni nawr yn dweud 'na, alla i ddim 'neud hyn rhagor.'

"Dim ond newydd ddechrau ydw i, ond yn barod dwi'n teimlo'n iachach, ysgafnach ac yn fwy hyderus."

Erin Dafydd: Hyfforddwr personol

Ond ai dilyn deiet arbenigol yw'r peth gorau i wneud, neu dilyn ychydig o synnwyr cyffredin?

Mae Erin Dafydd yn cynnig y pwyntiau canlynol fel cyngor cyffredinol da ar fwyta, a byw yn iach:

• Y deiet gorau yw un fedri di gadw ato
• Mae angen cydbwysedd yn y math o fwydydd ti'n bwyta
• Mae'n bwysig i fwyta digon o galorïau, a bwyta popeth yn gymhedrol
• Mae angen digon o brotein ar y corff, yn enwedig wrth fynd yn hŷn
• Ceisia beidio yfed calorïau, fel siwgr mewn te, diodydd meddal sy'n uchel mewn siwgr ac alcohol
• Yfa ddigon o ddŵr
• Fe ddylai o leia' hanner dy blât fod yn llysiau a ffrwythau
• Tria osgoi bwyd wedi ei brosesu
• Tria fwyta bwydydd sy'n rhyddhau egni dros amser, er enghraifft tatws melys, pasta a reis cyflawn yn lle reis gwyn
• Tria fwyta bwyd mor agos at natur â phosib, bwyd naturiol, lleol yn ei dymor
• Gwranda ar dy gorff ac os wyt ti angen cyngor cer i siarad â'r doctor, deietegydd neu hyfforddwr yn y gampfa
• Cofia bod angen joio hefyd! Os wyt ti'n gor-fwyta, paid â phoeni, ond ceisia fod yn 'dda' y diwrnod wedyn!

Hywel Dda yn trafod newidiadau i'r gwasanaeth iechyd

Opsiwn A

- Creu ysbyty fyddai'n delio â gofal brys a gofal wedi'i drefnu o flaen llaw rhywle rhwng Arberth a Sanclêr.

- Byddai ysbytai Glangwili, Tywysog Philip a Llwynhelyg yn cael eu hisraddio i ysbytai cymunedol.

Opsiwn B

- Creu ysbyty fyddai'n delio â gofal brys a gofal wedi'i drefnu o flaen llaw rhywle rhwng Arberth a Sanclêr.

- Ysbyty Tywysog Philip i barhau'n ysbyty cyffredinol.

- Byddai ysbytai Glangwili a Llwynhelyg yn cael eu hisraddio i ysbytai cymunedol.

Opsion C

- Creu ysbyty fyddai'n delio â gofal brys yn unig - nid gofal wedi'i drefnu o flaen llaw - rhywle rhwng Arberth a Sanclêr.

- Ysbyty Tywysog Philip i barhau'n ysbyty cyffredinol.

- Ysbyty Glangwili'n troi'n ysbyty gofal wedi'i drefnu o flaen llaw yn unig.

- Byddai Llwynhelyg yn cael ei hisraddio i ysbyty cymunedol.

Ym mhob opsiwn bydd Bronglais yn Aberystwyth yn parhau'n ysbyty cyffredinol.

__________________

Mwy gan BBC Cymru Fyw:

Mae Bwrdd iechyd Hywel Dda yn ffafrio adeiladu ysbyty newydd yn y gorllewin - ond bydd yn rhaid sicrhau cyllid ar ei gyfer a chynnal ymgynghoriad cyhoeddus cyn i hynny ddigwydd.

Ddydd Iau fe wnaeth aelodau'r bwrdd gwrdd yn Hwlffordd i drafod tri opsiwn gwahanol - y tri yn golygu codi ysbyty newydd - fyddai'n golygu ad-drefnu sylweddol a phellgyrhaeddol i wasanaethau iechyd yn yr ardal.

Ond mae ymgyrchwyr lleol a gwleidyddion eisoes wedi beirniadu'r penderfyniad.

Mae'r ad-drefnu yn dilyn rhybuddion fod gwasanaethau iechyd yn yr ardal yn anghynaladwy  [ = unsustainable] a bod 'na risg y gallai rhai ddymchwel o ganlyniad i gynnydd yn y galw am ofal ac oherwydd prinder difrifol o staff.

Fe fyddai pob un o'r opsiynau yn gweld Ysbyty Llwynhelyg yn Hwlffordd yn colli ei statws fel ysbyty cyffredinol 24 awr y dydd a byddai Ysbyty Glangwili yng Nghaerfyrddin hefyd yn colli gwasanaethau allweddol - gan gynnwys yr uned frys.

Y gred yw y bydda'r ysbyty newydd yn cael ei godi rhywle rhwng Aberth yn Sir Benfro a Sanclêr yn Sir Gaerfyrddin.

Dywedodd Phil Kloer, cyfarwyddwr Clinigol Bwrdd Iechyd Hywel Dda, y byddai'n rhaid i'r bwrdd sicrhau cynllun busnes manwl a chyllid cyn bwrw mlaen gyda'r cynllun.

Fe fydd ymgynghoriad ar y cynllun yn para am 12 wythnos, gan orffen ar 12 Gorffennaf.

Yn ôl penaethiaid, does dim un opsiwn ar hyn o bryd yn cael ei ffafrio ac fe allai'r cynlluniau newid wedi i'r cyhoedd gael cyfle i ddweud eu dweud yn yr ymgynghoriad.

Mae'r bwrdd hefyd wedi ymrwymo i symud rhagor o wasanaethau o ysbytai i gymunedau a darparu gofal - lle bo modd - yng nghartrefi cleifion.

Dywedodd prif weithredwr Hywel Dda, Steve Moore, ar ddechrau'r cyfarfod eu bod yn ceisio gosod stori bositif am ddyfodol gofal iechyd yn y rhanbarth.

"Mae hwn yn ddechrau trafodaeth bwysig, ni all y statws quo barhau," meddai.

"Bydd lleihau nifer y prif ysbytai yn golygu fod llai o rotas meddygol i'w llenni, ac yn ei gwneud yn haws i ddenu clinigwyr i ddod yma i weithio, fe fydd hefyd yn golygu rhestrau aros llai..."

Ond mae'r argymhellion eisoes wedi eu beirniadu gan wleidyddion lleol, gyda AS Preseli Penfro Stephen Crabb yn dweud fod y penderfyniad yn creu mwy o "ansicrwydd a phryder i bobl leol".

'Angen codi llais'

Dywedodd Lee Waters, AC Llanelli, na fyddai'n derbyn unrhyw gynnig i israddio statws Ysbyty Cyffredinol Tywysog Philip yn Llanelli i fod yn ysbyty cymunedol.

Dywedodd: "Yn sicr mae'n rhaid eu bod yn gwybod bod hwn yn gynllun afrealistig yn y lle cyntaf a fydd yn achosi pryder diangen."

Mewn datganiad ar y cyd dywedodd Jonathan Edwards AS, Adam Price AC a Simon Thomas AC o Blaid Cymru nad oedd yna unrhyw addewidion o arian yn bodoli ar gyfer y cynllun.

"Mae angen i drigolion Sir Gaerfyrddin, Ceredigion a Sir Benfro godi llais o blaid eu gwasanaethau lleol.

"Os nad yw'r statws quo yn opsiwn, beth yw opsiynau'r bwrdd iechyd pan nad yw addewidion ar gyfer buddsoddiad yn bodoli?"

Dadl y bwrdd yw bod patrwm presennol gwasanaethau yn anaddas ar gyfer y dyfodol ac yn ei gwneud hi'n gynyddol anodd i gynnig gofal diogel ac effeithiol.

Heb newid, yn ôl penaethiaid, mae 'na risg y gallai cyfraddau [= rates] goroesi ostwng.

Ond mae'n debygol y bydd 'na wrthwynebiad sylweddol i'r cynlluniau gan rai sydd eisoes yn dadlau y gallai symud gwasanaethau yn bellach oddi wrthyn nhw beryglu bywydau.

Ymgynghoriad

Bydd ymgynghoriad ar y tri opsiwn yn cael ei gynnal dros gyfnod o 12 wythnos, a gall y cyhoedd ymateb trwy'r post, ar y ffôn, e-bost, ar-lein, gwefannau cymdeithasol neu mewn saith digwyddiad cyhoeddus fydd yn cael eu cynnal ar draws y rhanbarth.

Bydd y farn yn cael ei gasglu a'i ystyried cyn i'r bwrdd iechyd wneud penderfyniad terfynol yn yr hydref.

Anoddach cael apwyntiad cyfleus â meddyg

Diolch i BBC Cymru Fyw am yr adroddiad yma.

Mae'n mynd yn anoddach i bobl drefnu apwyntiad cyfleus gyda'u meddyg teulu, yn ôl ffigyrau newydd - ac ardaloedd trefol sy'n diodde' waethaf.

Rhwng 2012/13 a 2016/17, fe gododd y nifer sy'n cael trafferth mawr i gael apwyntiad cyfleus o 15% i 21%.

Fe wnaeth Arolwg Cenedlaethol Cymru holi 10,000 o bobl a chanfod bod y broblem ddwywaith yn waeth mewn ardaloedd trefol o'i gymharu â'r rhai sy'n byw yng nghefn gwlad.

Dywedodd lefarydd ar ran y llywodraeth eu bod nhw'n cydweithio gyda'r Gwasanaeth Iechyd i wella mynediad at feddygon fel rhan o gynllun diwygio ehangach.

Poblogaeth sy'n heneiddio

Llynedd fe wnaeth cadeirydd Pwyllgor Iechyd Gogledd Cymru, Dr Eamonn Jessup ddweud fod y gwasanaeth yn y rhanbarth "bron â chyrraedd stad o argyfwng".

Yn yr arolwg o 10,493 o bobl, mae nifer y bobl aeth i weld meddyg teulu dros y 12 mis diwethaf wedi aros yn gymharol sefydlog ar 77%.

Ond fe gododd y nifer oedd wedi cael trafferth i wneud hynny yn sylweddol mewn rhai ardaloedd.

O'r rhai gafodd drafferthion, roedd 23% yn byw mewn dinasoedd, 20% mewn trefi, 15% mewn pentrefi a 12% mewn mannau anghysbell yng nghefn gwlad.

Er hyn dywedodd 90% o'r bobl a holwyd eu bod yn fodlon iawn gyda'r gwasanaethu a gawson nhw pan aethon nhw i weld eu meddyg teulu.

'Angen buddsoddiad'

Cadeirydd cyngor y BMA yng Nghymru yw Dr David Bailey, a dywedodd fod cynnydd ym mhoblogaeth ardaloedd trefol a dinesig yn cael effaith.

Ond ychwanegodd: "Mae hyn yn llai pwysig na heneiddio. Ry'n ni'n byw yn hirach - saith mlynedd yn hwy na 30 mlynedd yn ôl.

"Mae'r boblogaeth wedi cynyddu 10%, a hynny'n bennaf rhwng 74-82 oed pan mae pobl angen gweld eu meddyg yn amlach."

Dywedodd hefyd fod meddygon yn gweld eu cleifion chwe gwaith y flwyddyn ar gyfartaledd, sy'n cyfateb i 19 miliwn o apwyntiadau dros Gymru gyfan.

Er bod mwy o gleifion ar restrau meddygfeydd ardaloedd trefol a dinesig, mae recriwtio meddygon yn broblem sy'n gyffredin i bob ardal, a dywedodd fod angen buddsoddiad yn y maes.

Ychwanegodd Dr Bailey fod angen fferyllfeydd cymunedol a nyrsys arbenigol er mwyn rhannu'r baich.

Iselder - Malan Wilkinson yn rhannu ei phrofiad…

(Erthygl wreiddiol ar safle Golwg360)


Dydd Iau, i gyd-fynd ag wythnos Iechyd Meddwl S4C fe fydda i’n cyfrannu at raglen Iselder: Un Cam ar y Tro.

Roedd siarad ar y rhaglen yn gyfle i mi geisio chwalu stigma a rhannu fy mhrofiad. Bwgan hyll yw iselder. Mae’n effeithio un ym mhob pedwar o’r boblogaeth. Ac eto, mae yna ddirgelwch mawr amdano a’i effeithiau ar fywydau unigolion. Mae’r tawelwch sy’n amgylchynu [surround] iechyd meddwl yn dawelwch byddarol [deafening].

Fis Medi diwethaf, fe wnes i ddioddef episod dwys o iselder. Fe wyddwn i wrth fynd i’r gwaith un bore ddechrau Hydref bod rhaid i mi weld meddyg y diwrnod hwnnw neu golli’r frwydr i oroesi fyddwn i.

Y diwrnod hwnnw, yn dilyn sgwrs gyda fy therapydd gwybyddol [cognitive] yn y feddygfa leol, fe ges i’r gwely olaf yn uned iechyd meddwl Hergest, Ysbyty Gwynedd, Bangor. Roeddwn i yno yn derbyn gofal dwys am dri mis gan staff oedd yn ceisio f’atal rhag terfynu fy mywyd fy hun. Peth erchyll yw iselder pan fo’i grafangau yn gafael.

Deimlais i erioed ofn fel teimlais i’r noson gyntaf honno yn Hergest pan oeddwn i’n eistedd ar wely fy ystafell sengl. Roedd gen i lwyth o gwestiynau a dim atebion. Be’ oeddwn i’n dda yno? [=why was I there?]  Pwy oedd fy nghyd-gleifion? Pa mor hir fyddwn i yno? Oedd y bennod hon yn nodi dechrau’r diwedd i mi ynteu ddechrau’r broses wella?

‘Brwydr’

Roedd fy nghyfnod i yn Hergest yn gyfnod tu hwnt o anodd. Roedd yr awydd dwys oedd gen i derfynu fy mywyd fy hun yn gwneud pob diwrnod yn frwydr heb ei hail. Roeddwn i hefyd yn wynebu heriau ar ôl torri lawr yn emosiynol a seicolegol. Roeddwn i wedi dod i gredu pethau ddigon rhyfedd, fel bod sebon yr uned yn adweithio [react] gyda meddyginiaethau gwahanol gleifion i gadw rhai yn gaeth i’r uned am gyfnodau hirach. Roedd meddyliau cyffredin wedi colli eu siâp a’r cyfan yn fy ngorfodi i gwffio [cwffio - gair y gogledd = ymladd] brwydrau dyddiol dwys.

Fe dreuliais i dri mis gyda chleifion oedd yn dioddef pob math o anhwylderau meddyliol fel anhwylder meddwl y ddau begwn [bipolar], iselder a Schizophrenia. Roeddwn i’n gweld yr unig seicolegydd Cymraeg i oedolion yng Ngogledd Cymru ac yn gweithio gyda seiciatrydd hefyd.

Chwalu’r stigma 

Un o’r sialensiau mwyaf am anhwylderau [disorders] meddyliol yw eu bod yn gallu effeithio ar fywydau cleifion am gyfnodau eithaf hir. Gall effeithio ar allu person i fyw bywyd cyffredin a gweithio. Roedd ambell glaf yn gleifion tymhorol oedd yn derbyn gofal am episodau o anhwylderau oedd yn eu heffeithio yn eithaf cyson. Roedd cleifion eraill, fel fi, yn newydd i’r system a heb brofiad blaenorol o iselder. Ond, sut oedd mynd ati i geisio dechrau chwalu’r stigma ynghylch iechyd meddwl?

Fe ddechreuais i geisio chwalu’r tawelwch drwy drydar pytiau achlysurol am fy mhrofiad yn yr uned a’r hyn yr oeddwn i yn ei wneud yn ddyddiol. Roedd yr ymateb a’r gefnogaeth gan y cyhoedd yn anhygoel. Cefais lawer un yn gyrru negeseuon o gefnogaeth ataf ac yn son ei bod yn braf darllen yn agored am brofiadau iechyd meddwl. Cefais negeseuon gan unigolion oedd wedi dioddef eu hunain hefyd, ond oedd wedi methu siarad am y peth yn agored. Roedd derbyn y fath  ymateb ar gyfnod mor dywyll yn fy mywyd yn hynod galonnog.

Drwy gydol fy amser yn uned Hergest dysgais mor bwysig oedd siarad a rhannu straeon, nid yn unig drwy drydar – ond siarad gyda ffrindiau, teulu,  cyd-gleifion a staff hefyd. Mae gan bobl a’u geiriau allu arbennig, i godi pobl eraill pan fo’r tywyllwch mawr yn eu trechu [overpower]. Ond i hynny ddigwydd, mae’n rhaid i unigolion fod yn agored. Yn barod i siarad. Mae siarad yn codi ymwybyddiaeth am iechyd meddwl mewn ffordd sydd nid yn unig yn llesol i gymdeithas ond i fywydau unigolion.

Braf gweld S4C yr wythnos hon yn mynd ati i chwalu’r tawelwch byddarol hwnnw.

Bydd Iselder: Un Cam ar y Tro yn cael ei darlledu nos Iau am 9.30yh ar S4C.