Dal ati

Stori lawn ar BBC Cymru Fyw

Mae S4C wedi lansio gwasanaeth newydd gyda'r nod o roi mwy o hyder i bobl siarad Cymraeg.

Bydd gwasanaeth Dal Ati, fydd yn dechrau ar y sianel ar 28 Medi, yn cynnig dwy awr o raglenni bob bore Sul mewn Cymraeg hawdd i'w ddeall.

Cafodd y gwasanaeth newydd ei lansio yn swyddogol ym Maes D, Maes y Dysgwyr, ar faes Eisteddfod Genedlaethol Sir Gâr ddydd Iau.

Yn ôl ymchwil gan y sianel, mae 'na alw mawr am raglenni a fyddai'n rhoi mwy o hyder i ddysgwyr a siaradwyr sy'n llai hyderus i ddefnyddio'r Gymraeg.

Fel rhan o'r lansiad, fe fydd 'na ymgyrch hyrwyddo, gyda'r neges "Mae dy Gymraeg di'n ddigon da! Jest Dal Ati".

'Jest Dal Ati'

Yn ogystal â'r rhaglenni bydd ap, gwefan newydd a gwasanaethau digidol pellach yn cael eu lansio yn ddiweddarach.

Meddai Sioned Wyn Roberts, Comisiynydd Cynnwys S4C: "Wrth lunio'r strategaeth newydd ry'n ni wedi bod yn holi'r gynulleidfa, yn ddysgwyr a phobol sy' eisiau gwella eu sgiliau iaith.

"Mae un peth yn amlwg o'r ymchwil - mae llawer o siaradwyr Cymraeg yn poeni nad yw eu Cymraeg nhw'n ddigon da ac felly mae'n anodd magu hyder i siarad.

"Wrth awgrymu "Mae dy Gymraeg di'n ddigon da, jest Dal Ati" 'da ni'n annog dysgwyr i roi cynnig arni, i sgwrsio mwy a magu hyder. Ond mae hefyd yn herio'r Cymry sy'n rhugl i gefnogi a helpu eraill i groesi'r bont 'na, a dod yn siaradwyr hyderus."

Y llynedd fe fu S4C yn holi croesdoriad o ddysgwyr, a phobl nad oedd yn hyderus yn eu Cymraeg, ar hyd a lled Cymru, i weld beth oedden nhw eisiau ei weld ar y sianel.

'Hwb enfawr'

Roedd yr ymchwil dan ofal yr arbenigwr ac ymgynghorydd iaith, Cefin Campbell.

Meddai Mr Campbell: "Mae'r gwasanaeth hwn ar fore Sul yn ddatblygiad cyffrous iawn a fydd yn hwb enfawr i ddysgwyr profiadol a siaradwyr Cymraeg dihyder i wella eu sgiliau iaith.

"Wrth iddynt ymgyfarwyddo â'r arlwy, y gobaith wedyn yw y cânt ddigon o hyder i wylio mwy o raglenni Cymraeg ar S4C yn ystod yr oriau brig'.

Un o'r rhaglenni newydd o fewn y gwasanaeth Dal Ati fydd Bore Da, rhaglen gylchgrawn yn cael ei chyflwyno gan Elin Llwyd ac Alun Williams. Wedi'i chynhyrchu gan gwmni Tinopolis, Llanelli, bydd y rhaglen yn cynnwys eitemau coginio, teithio, hanes, diwylliant a cherddoriaeth.

Ymhlith y rhaglenni eraill bydd Milltir² (Sgwâr), pan all y gwylwyr ddilyn Nia Parry ar ei thaith o amgylch Cymru yn y gyfres sy'n gynhyrchiad Fflic, rhan o Boom Pictures Cymru ar gyfer S4C. Bydd rhaglenni am gystadleuaeth Dysgwr y Flwyddyn hefyd yn cael eu darlledu yn wythnosau cyntaf Dal Ati.

Enwi'r bysedd: Bys yr Uwd a Wibwd Nobwd

EinCymraeg

Modryb y Fawd, Bys yr Uwd, Pen y Gogor, Jac y Peipar a Robin Ewin Bach. Dyna ddull fy nain o enwi'r bysedd; a oes fersiwn tebyg gennych chi?

Llinos Dafydd 

Bys bwtsyn, Twm Sgwlyn, Long Harris, Jac Dafis, Wil Bach :)

Dafydd Tanner

Bys bwtyn, Twm swglyn, Long Harris, Jac Dafis ac Ianto bach. O ardal cwm Cothi fi'n credu.

Aled Owen-Thomas

 Dyma beth odd Dadcu yn galw nhw (Sir Gâr): bys bodfys, bys misis, jon davis, [dim yn cofio], a wili bach.

Marged Haycock 

  Bys Bwstyn, Twm Swglyn, Dai Harri, Dic Mori, Jo Bac

Elinor Patchell

Bys bawd, bys bwstyn,long harris ,dai losin,wil bach.Mam o Aberaeron yn dysgu plentyn aned yng Nghaerdydd.

Catrin Beard

Modryb dy Fawd, Bys yr Uwd, Hirfys, Cwtshfys a Ningw Ningw Bach ar y nail law, ac ar y llaw arall... (1/2)

Catrin Beard 

 Yr hen Fawden, Gwas y Fawden, Ibn Abl, Gwasg y Stabl a Sioni Bach yn colli’i ben yn nôl dŵr o’r ffynnon (2/2)

 Awel Deg 

 Bys Bwtsyn, Twm Twrlyn, Tal Harris, Jac Dafis a Wil Bac

Ann Hopcyn

 Beni Beni, brawd Beni Beni, Beni Dabwd, Wibwd Nobwd, Bys Bach druan ŵr, dal ei ben o dan y dŵr, codi fyny fel y gŵr (Mr H Borth)

Esther Elias 

 Bys Mwstyn, Twm Siwgryn, John Dafi, Lloyd Harri a Wili Bach.

Atgofion o'r Ysgol Gynradd

Diolch i Lois Gwenllian a Ffrwti am roi sbardun i sgwrs ddifyr arall.

A hithau' ddiwedd tymor ar gynifer ohonom, yn blant, myfyrwyr ac athrawon - dw i'n teimlo mai dyma'r amser i edrych yn ôl dros ddyddiau difyr yr ysgol Gynradd. Wrth reswm, er bod cannoedd o atgofion melys - mae 'na lond llaw o rai crinji ac o edrych yn ôl, rhai reit ddoniol.

 1. Camgymeriad sylfaenol. Hollol anfwriadol. Ond mi wnaeth pob un ohonon ni hyn, dw i'n siŵr. Galw eich athrawes yn 'mam'. O! Mi barodd yr embaras am o leiaf tri amser chwarae.

2. Bob bore dydd Llun, mi fyddai rhaid ysgrifennu am yr hyn a wnaethoch dros y penwythnos. Roedd hyn yn dasg 'llun a stori' i ddosbarthiadau ieuengaf yr ysgol a thasg 'ysgrifennu dyddiadur' i'r dosbarthiadau hŷn. Heb os, mi wnaeth pawb, rhywben, ysgrifennu am rywbaeth na ddylen nhw. Dw i'n cofio sgwennu am Charli a Jini Mê (ein cŵn ar y pryd) yn mynd yn 'sownd' yn ei gilydd. Nesh i lun a phopeth!

3. Bob hyn a hyn, roedd un athro eisiau mynd a neges i un o'r athrawon eraill. Yn y dyddiau cyn rhwydweithiau a chyfrifon e-bost gwaith, byddai'r dasg o gario'r neges yn cael ei rhoi i un disgybl da. Os mai chi oedd hwnnw - O MAM BACH - braint! Yr unig beth drwg am hyn oedd bod cenfigen eich cyd-ddisgyblion yn golygu eich bod hci'n cael eich galw'n 'teacher's pet' am weddill y dydd.



4. Erbyn blwyddyn 4, roeddech chi'n ddigon hen a chyfrifol i gael cario bwyd i blant ieuengaf yr ysgol ac felly yn cael eistedd ar ben y bwrdd. Sgôr!

5. Tua'r un pryd, roeddech chi'n cael uwchraddio o ddefnyddio pensil i wneud eich gwaith i ddefnyddio beiro! Inc du neu inc glas? O'r cyffro! Roedd beiro Bic yn un o'r pethau gorau erioed... am tua wythnos.

6. Roedd gweld un o'r rhain yn cael eu rhowlio mewn i'r dosbarth yn achosi cyffro heb ei ail!

7. Rhwng mis Mawrth a mis Mai roedd 'na un peth hynod annheg yn digwydd i griw bach y parti unsain. Roedd rhaid gwisgo gwisg ysgol ar benwythnosau ac yn ystod hanner tymor Sulgwyn. DAMIA CHDI STEDDFOD YR URDD!!!

 

8. Ar ôl cambihafio, neu chwarae British Bulldog (a chitha'n gwybod ei fod o wedi'i wahardd) roeddech chi'n cael eich cosbi drwy orfod rhoi eich trwyn ar y wal.

9.  Dyma sut gyfrifiadur oedd yn yr ysgol. (Dim ond un cofiwch.)

 

Roedd cael defnyddio cyfrifiadur yn fraint ac anrhydedd brin. Roeddech yn derbyn slot amser a oedd yn ddigon hir i ddylunio clawr ar gyfer llyfr thema'r tymor hwnnw.

10. Ym mlwyddyn 6, ar ôl cael diwrnod yn yr ysgol uwchradd roeddech chi'n dychwelyd yn llawer iawn doethach a deallus. Hefyd, roeddech gennych chi chwe wythnos o wyliau haf i argyhoeddi eich rhieni bod rhain yn rhan anhepgor o wisg ysgol POB ysgol uwrchadd.

Cacwn

EinCymraeg ‏
 

Cacwn, picwn, piffgwn, cachgi bwm, bili bwm, cacwn y geifr, rhwygod.... Beth yw eich gair chi am (a) wasp, (b) bumble bee? #cacwn

Anwen Evans: Os ma cachgi bwm yn canu, mi fydd yn braf yfory, ond does dim dal ar gachgi bwm, efallai bydd yn glawio'n drwm. Picwnen yw wasp.

Beryl Davies, Llanddewi Brefi
'Roedd Tad-cu Cwrt-Y-Cadno yn saer coed ar ystâd Dolaucothi, a Syr Hills Lloyd Johnes yn gofyn iddo, "What happened to your hand William?" Gallwch ddychmygu beth oedd cyfieithiad tad-cu am CACHGI BWM (yn ôl ei gydweithwyr) pan atebodd - "A Boom S--t pricked me Sir!"

Alan Thomas: Gwaelod Ceredigion: gwenyn - bees, picwns - wasps, cachgi bwm - bumble bee

Idiomau (diolch i'r Gweiadur)

1. codi nyth cacwn - "rhywbeth sydd, o'i gynhyrfu, yn codi llond lle o drafferthion a phroblemau":

Cododd y cynnig i gau'r capel nyth cacwn ymhlith yr aelodau

2. yn gacwn gwyllt -  yn wyllt cynddeiriog, yn grac iawn

Hafod a hendre

 lliaws = llu, nifer fawr

Hafod, 'foty, hafoty, meifod - lle i fwy ynddo yn yr haf

Hendre - pentre ar yr iseldiroedd

Diolch i Ffrwti.

Cicio'n erbyn y tresi

EinCymraeg:

"Cicio'n erbyn y tresi" ymadrodd o fyd amaeth am wrthryfela yn erbyn y drefn. Daw tres o hen air Saes. trace "strap/ cadwyn i glymu anifail"

Ceibwr

Ble mae dy hoff le di? Beth sydd mor arbennig amdano fe? Pa atgofion sydd ynghlwm wrth y lle yna?

Dyma Bethan Williams yn sôn am Geibwr ger Trewyddel.

______________

Dwi bron yn gyndyn [cyndyn = styfnig, anfodlon] o rannu hwn - lle hudol, dwi am i bawb ei brofi, ond eto eisiau cadw i fi'n hunan...

Dwi ddim yn gwybod pwy yw Lizzie Porter druan – mae wedi cael profiadau gwael o ymweld â Chymru. Yn amlwg mae'i herthygl – How Wales got Cool [erthygl yn y Daily Telegraph] wedi'i dargedu at ymwelwyr, ac ymwelwyr penodol iawn weden i. Y trendis – pobl sydd yn joio bwyty swanc a llety boutique quaint ac sy'n fodlon talu drwy'r trwyn am frethyn Cymreig sydd yn ddim mwy na blanced i ddweud y gwir!

Ta beth fe ddechreuais i feddwl am fy hoff lefydd, un ohonyn nhw yw Ceibwr ar bwys Trewyddel.

Mae'n wahanol bob tro, dwi wedi bod yno ym mhob tywydd, ym mhob tymor a gweld rhywbeth gwahanol bob un tro - ond eto yr un un yw e. Mae'r un cysur a'r llonyddwch iddo fe o hyd. Hwn yw un o'r unig lefydd dwi'n dal i deimlo y galla i ddianc iddo fe. Er nad ydw i erioed wedi gorfod dianc go iawn mae'n lle i gael switcho bant. Falle taw'r ffaith fy mod i wedi gweld pethau'n newid yn fy atgoffa fod pethau'n mynd yn eu blaen, yn newid yn eu ffordd eu hunain 'sdim ots beth wnawn ni i geisio atal neu annog hynny.

Mae'n llawn picnics, dysgu o'r newydd, gweld rhyfeddodau, gweld pethau bob dydd, y pethau na all unrhyw un gyffwrdd a sylweddoli, a rhyw atgof o bob cyfnod yn sefyll mas.

Y prif atyniad yw Pwll y Wrach – mae llwybr rhyw filltir a hanner yn arwain at ddibyn [dibyn = wyneb serth clogwyn] anferth. Mae fwy neu lai yn dwll rhyw ddeg troedfedd ar hugain o ddwfnder.

Dyw hi ddim yn rhwydd mynd lawr ato fe – mae'n rhaid i chi fynd mewn i ogof yn y graig a disgyn rhyw naw troedfedd – gyda sŵn y dŵr yn rhaeadru  [disgyn fel rhaeadr] lawr y troedfeddi hynny'n fyddarol, a blas yr halen yn tasgu [tasgu = gwasgaru] i bobman. Os yw'r llanw i mewn ewch chi byth drwyddo. Unwaith dwi erioed wedi bod lawr i Bwll y Wrach ei hunan, a falle na chaf i gyfle i fynd eto. Braidd cofio gallu edrych lan o'r gwaelod ydw i, y wefr o gael bod lawr 'na oedd yr hud. A chael rhuthro gartre at Mam i ddweud wrthi.

Ar y llwybr i Bwll y Wrach welais i'r haul yn machlud am y tro cyntaf yn iawn, a theimlo'r oerni sydyn ar ôl i'r haul ddiflannu.

Brechdanau, pecyn o grisps a the fflasg ar 'swper mas' yw Ceibwr weithiau – bydden ni i gyd yn mynd lawr ar ôl i Dat ddod gartre o'r gwaith i gael swper cyn mynd i badlo yn y traeth – sydd ddim lot o draeth, neu eistedd ar y graig a'r tonnau'n golchi droston ni.

Unwaith neu ddwy dwi'n cofio cael stopio yn siop jips Bowen's yn Llandudoch (treat a hanner!) a Mam wedi dod â photel sos coch No Frills yn lle gorfod prynu sachets a bob i fforc yn lle gorfod defnyddio'r rhai bach pren!

Nosweithiau eraill byddai Dat yn mynd â ni am wâc, yn rhoi rhyw hanesion i ni wrth basio hen gartref y teulu – am gysgu mas mewn rhywbeth doedd dim lot mwy na sied, er mwyn rhentu'r tŷ i fisitors dros yr Haf; a shwd dechreuodd e drwsio ceir mewn sied mas gyda'r nos ar ôl beni yn y garej am y dydd.

Ac wrth dyfu'n hŷn byddai Arwyn, fy mrawd, a fi yn beicio draw, dim byd ar ein meddwl heblaw cyrraedd 'na a'r unig frys i fynd gartref oedd y bol yn galw am ginio, neu de.

Dim ond unwaith dwi wedi cael fy siomi. Ro'n i'n gweithio mewn tafarn leol a rhywun yn dweud wrtha i eu bod nhw 'off to keyboar bay' a finnau'n ffaelu deall i ble roedden nhw'n mynd – nes iddyn nhw esbonio ble roedd e. Ie, Ceibwr. Ddim yr un lle yw keyboar bay a do'n i ddim yn gallu meddwl am Geibwr yn yr un ffordd weddill y dydd. (Swnio'n ddramtig dwi'n cyfaddef!)

Ers hynny dwi wedi dangos yr hud i sawl un arall, ond dyw e ddim cweit yn cydio [=cymryd gafael]. Gall unrhyw werthfawrogi golygfeydd a rhyfeddu mor anhygoel yw Pwll y Wrach ond dydyn nhw ddim yn cael yr un wefr, yr un pleser sydd ynghlwm wrth yr atgofion.