Tynged y Genedl

Cymru? Gwir ynteu gau? Dyna’r cwestiwn mae’r dramodydd Ian Rowlands yn ei ofyn wrth iddo edrych ar berthynas y Cymry Cymraeg a di-Gymraeg yn y Gymru gyfoes.

https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m000c98f

Yn y rhaglen hon mae Ian Rowlands yn cymharu'r gwahaniaethau rhwng Cymru a'r Alban ac yn trafod pam mae'r teimlad o arwahanrwydd yn gryfach yn yr Alban.

Ar dy feic!

https://twitter.com/HenoS4C/status/988482482541477888

Dafydd Llywelyn, Comisiynydd Heddlu Dyfed Powys, yn mynd ar ei rawd.

Ffrae'r bont

Galwodd Matholwch ar holl filwyr Iwerddon a phenderfynwyd cilio i ochr draw afon Llinon a thorri’r bont ar draws yr afon i rwystro Bendigeidfran a’i wŷr rhag eu cyrraedd. Pan gyrhaeddodd lluoedd Bendigeidfran yr afon, dywedodd ei wŷr wrtho,

“Arglwydd, gwyddost faint yr afon: ni fedrwn ei chroesi ac nid oes pont trosti. Beth yw dy gyngor di am bont?”

“Dim ond hyn: sef a fo ben bid bont. Mi fyddaf i’n bont.”

Gorweddodd Bendigeidfran ar draws yr afon a chroesodd y lluoedd yr afon.

(Chwedl Branwen ferch Llŷr (Ail Fainc y Mabinogi)

Roedd Bendigeidfran yn gawr, wrth gwrs, a phrin iawn y byddai byddin, hyd yn oed byddin o gorachod, yn medru croesi afon ar gefn Alun Cairns, Ysgrifennydd Gwladol Cymru, sydd am ail-enwi ail bont Hafren yn Bont Tywysog Cymru.

Bu ymateb ffyrnig i'r penderfyniad, ac erbyn hyn dros 35,000 o bobl sy wedi arwyddo deiseb yn galw ar Mr Cairns i ail-feddwl.

Yng nghanol y ffrae, penderfynodd y Sunday Times gorddi'r dyfroedd ymhellach gyda darn ymfflamychol gan ei golofnydd Rod Liddle:

Yna lansiodd rhywun arall ddeiseb i ail-enwi Mr Cairns.

Dyma adroddiad Golwg360 a chyfraniad Hedd Gwynfor:

O fewn ychydig oriau’n unig, mae mwy na 3,000 o bobol wedi arwyddo deiseb yn gwrthwynebu ailenwi’r ail Bont Hafren yn ‘Bont Tywysog Cymru’.

Mae’r ddeiseb yn galw ar Ysgrifennydd Cymru, Alun Cairns, i ail-feddwl, ac mae nifer o bobol wedi ymateb yn chwyrn [= heated, vigorous] i’r penderfyniad a gafodd ei gyhoeddi gan Lywodraeth Prydain heddiw heb ymgynghori â Chymru o gwbwl.

Dywed Alun Cairns y byddai enwi’r bont ar ôl y Tywysog Charles yn “deyrnged addas” iddo yn ystod blwyddyn ei ben-blwydd yn 70 oed.

Fe ddaeth i’r amlwg heddiw nad oedd Llywodraeth San Steffan wedi ymgynghori â neb yng Nghymru ynghylch y newid enw, ond bod Ysgrifennydd Cymru wedi ysgrifennu at y Prif Weinidog, Carwyn Jones, y llynedd, yn nodi bod hyn yn mynd i ddigwydd.

Dywedodd llefarydd ar ran Carwyn Jones, nad oedd wedi codi unrhyw wrthwynebiad ar y pryd.

Mae Llywydd y Cynulliad, Elin Jones, wedi dweud ar Twitter na chafodd yr Aelodau Cynulliad eu hymgynghori ar yr enw.

Ac mae eraill ar y cyfryngau cymdeithasol wedi mynegi eu barn ar yr enw:

Tudur Owen: Dwi mor flin am y llywodraeth yn ail enwi Pont Hafren fel fy mod i am feddwl am betha clyfar i roi ar twitter gwasgu 'like' loads o weithia. #chwyldroadol #manwnchwerthin #daninffycd

Iola Wyn: Cwbwl amlwg i unrhywun be bynnag fo’i farn, bod hwn yn benderfyniad dadleuol ac ansensitif i’r rhai sy’n gwarchod a pharchu treftadaeth, diwylliant a hanes Cymru.Y cwestiwn pryderus - sut bod hyn yn medru digwydd mor llechwraidd [=furtive] a di-rybudd mewn gwlad ddemocrataidd,yn honedig #PontHafren

Robat Idris: Un enghraifft yn unig o #ProjectWesternEngland ydi'r miri [=sbort a sbri, hwyl] am enwi Pont Hafren. #Brexit sy wedi symbylu hyn. Atgyfnerthu #Prydeindod #Brenhiniaeth
Gallwn ddisgwyl llawer mwy o'r math yma o lol gan Cairns a'i debyg. #TarorPost

Beth yw'ch barn chi?

Miloedd o ffoaduriaid yn llifo i Awstria

(o Golwg360)

Mae miloedd o ffoaduriaid wedi cyrraedd Awstria yn chwilio am hafan, wedi iddyn nhw dreulio’r dyddiau diwetha’ yn cael eu hel o un wlad i’r llall yng nghanolbarth Ewrop.

Mae heddlu Awstria wedi cadarnhau fod tua 6,700 o bobol wedi teithio i’r wlad o Hwngari, wedi iddyn nhw gael eu dal rhwng nifer o wledydd wrth i ffiniau gael eu cau er mwyn eu rhwystro rhag mynd i Hwngari, Serbia a Croatia.


Mae disgwyl i fwy o bobol bara i wneud eu ffordd i ogledd Ewrop trwy wledydd Twrci a Groeg, wedi iddyn nhw ffoi rhag rhyfel a thlodi yn y Dwyrain Canol ac Affrica.


Heddiw, mae gwylwyr y glannau yng Ngroeg yn dweud iddyn nhw fethu ag achub merch bum mlwydd oed a ganfuwyd [canfod - darganfod, gweld rhywbeth a fu'n anweladwy cyn hynny] yn y tonnau oddi ar arfordir Lesbos. Roedd y cwch yr oedd hi’n teithio ynddo wedi suddo, gan adael 14 o bobol eraill hefyd ar goll.


Fe gafodd ffoaduriaid eu hysio [hysio = annog, gyrru ymlaen] oddi ar y ffin rhwng Hwngari a Serbia gan nwy dagrau a chanonau dwr, ac fe gafodd y rheiny a dderbyniwyd i Groatia rai dyddiau ynghynt eu hel o’r wlad honno hefyd wedi i’r llywodraeth benderfynu na allai ymdopi â’r holl bobol.


Dyna pryd y cafodd rhai cannoedd eu rhoi ar fysiau yn Hwngari a’u hanfon i Awstria. Ac mae disgwyl mwy o ffoaduriaid i gyrraedd Awstria heddiw.

Argraffu tair miliwn copi o Charlie Hebdo

Ceir yr erthygl wreiddiol ar Golwg360.

Mae newyddiadurwyr Charlie Hebdo wedi mynnu y byddan nhw’n parhau â’u gwaith wrth i gopïau diweddaraf y cylchgrawn dychanol gael eu hargraffu.

Dyma fydd cyhoeddiad cyntaf y cylchgrawn ers i 12 aelod o’i staff gael eu lladd mewn ymosodiadau brawychol ym Mharis yr wythnos diwethaf.

Dywedodd y cylchgrawn y byddan nhw’n printio tair miliwn o gopïau’r wythnos hon, fydd yn cynnwys cartŵn o’r proffwyd Mohammed ar y clawr.

Ond mae’r clawr eisoes wedi cythruddo [poeni, digio, dychryn] rhai Mwslemiaid, sydd wedi dweud bod parhau i gyhoeddi delweddau o’r proffwyd yn sarhad i’w crefydd.

Mae rhai gwasanaethau newyddion ym Mhrydain eisoes wedi cyhoeddi llun o’r clawr ond dyw eraill, gan gynnwys Associated Press a Sky News, heb wneud.

Cyfieithu’r cylchgrawn

Bydd y copi diweddaraf ar werth am bythefnos ac yn cael ei gyfieithu i Saesneg, Sbaeneg ac Arabeg yn ogystal â chael ei chyhoeddi yn Ffrangeg.

Fel arfer mae Charlie Hebdo yn argraffu tua 60,000 o gopïau bob wythnos, ond mae disgwyl galw anferthol ar gyfer cyhoeddiad cyntaf y cylchgrawn ers yr ymosodiadau’r wythnos diwethaf.

Bydd y clawr yn dangos y proffwyd Mohammed gyda deigryn yn ei lygad ac yn dal arwydd sydd yn dweud ‘Je suis Charlie’, y neges gafodd ei ddefnyddio ar wefannau cymdeithasol i ddangos cydymdeimlad yn dilyn yr ymosodiadau.

Ar ben llun y proffwyd mae geiriau yn dweud bod ‘popeth wedi ei faddau’, neges sydd yn dweud bod y rheiny a oroesodd yr ymosodiadau wedi maddau i’r saethwyr, yn ôl un o ysgrifenwyr y cylchgrawn.

Cynnwys heriol

Mae cyhoeddiad diweddaraf Charlie Hebdo yn cynnwys llawer o’r cynnwys heriol y mae hi yn adnabyddus amdani.

Yn ogystal â’r clawr sydd yn dangos Mohammed, mae’r tudalennau cyntaf yn cynnwys cartwnau rhai o’r staff gafodd eu lladd.

Mae’r golofn olygyddol yn amddiffyn secwlariaeth a’r hawl i ddychanu crefyddau.

“Yn ystod yr wythnos diwethaf mae Charlie, papur newydd anffyddiol, wedi cyflawni mwy o wyrthiau na phob sant a phroffwyd gyda’i gilydd,” meddai’r cylchgrawn.

Sgrifen ar y Wal - Cofio Tryweryn

Ceir y darn gwreiddiol gan Dr Meic Stephens ar safle Cymru Fyw'r BBC yma.

Dr Meic Stephens oedd arlunydd gwreiddiol y slogan enwog ar y mur wrth ochr y ffordd ger Llanrhystud. Mae'n cofio'r noson yn y 1960au yn glir pan baentiodd 'Cofiwch Tryweryn'.     

             

Mae'n rhaid bod cannoedd o filoedd o bobol, a mwy, wedi gweld y geiriau 'Cofiwch Dryweryn' ar y wal wrth ochr y ffordd rhyw filltir i'r gogledd o bentref Llanrhystud.

Erbyn hyn mae'n rhan o bleser y daith o'r Cei Newydd i Aberystwyth i gadw llygad mas am yr adfail a'r llythrennau mawr gwyn, rhywbeth i esbonio i'r plantos neu ffrindiau sydd ddim yn gyfarwydd â'u hystyr.

Ni ddylai fod angen atgoffa'r Cymry am y sen a'r anghyfiawnder, yr ing a thristwch, sydd ynghlwm wrth yr enw Tryweryn, ond mae wastad rhywun, yn enwedig y rhai sy'n rhy ifainc i gofio'r '50au hwyr a'r '60au cynnar, sydd ag angen am y ffeithiau. Mae'r slogan yn sbardun eitha' effeithiol i adrodd yr hanes trist drachefn.

sen = sarhad, gwarth

ing = poen a dioddefaint meddyliol mawr

trachefn = unwaith yn rhagor

Mae gyrru heibio'r wal, sy'n perthyn i hen fwthyn Troed-y-rhiw, wastad yn rhoi pleser arbennig imi, ac mae'n rhaid arafu er mwyn gwerthfawrogi ceinder y geiriau trawiadol. Wedi'r cyfan, dyma fy natganiad enwocaf, fy ngherdd fwyaf adnabyddus, fy ngweithred boliticaidd mwyaf dylanwadol.

ceinder = harddwch, prydferthwch

trawiadol = impressive

Ie, fi wnaeth y paentio, gyda fy mrwsh bach i, rhyw bryd yn ystod 1963 neu 1964. Ni fedraf bod yn siŵr am y flwyddyn, gan nad oeddwn wedi nodi'r achlysur yn fy nyddiadur, am resymau amlwg. Ond rwy'n cofio'r noson yn glir. Cofiaf hefyd pwy oedd gyda fi ym mherfedd y noson dywyll honno, er nad wyf yn barod i'w enwi.

Nid dyma'r slogan gyntaf imi ei phaentio. Gydag eraill, roeddwn wedi bod yn brysur ledled y wlad ers tro. Dewis paentio waliau oedd ein hoff dacteg oherwydd nid oedd gan Plaid Cymru yr hawl i ddarlledu, felly dyma un o'r ychydig gyfryngau i ledaenu'r neges genedlaethol. Cawsom ein dal ddim ond unwaith: ym Merthyr Tudful, lle roeddem wrthi'n paentio 'Lift the TV ban on Plaid Cymru' ar wal hir castell Cyfarthfa pan ddaeth car yr heddlu heibio. Cawsom ddirwy o £12 yr un - swm sylweddol yn y dyddiau hynny - a dalwyd gan rhywun sydd wedi aros yn ddi-enw hyd heddiw.

dirwy = cosb

Amcan ddeublyg oedd gyda ni yn paentio ger Llanrhystud. Roeddem am atgoffa'r Cymry am y brad a'r dioddefaint, y dig, yr ing a'r chwalfa, oedd wedi cymryd lle pan gafwyd yr hawl gan Gorfforaeth Lerpwl - yn groes i farn gyhoeddus yng Nghymru - i foddi Capel Celyn a gwneud cronfa ddŵr i Lannau'r Mersi, a hynny heb dalu dimai coch amdani.

deublyg = dwbwl, dwywaith 

chwalfa = upheaval

dimai = hanner hen geiniog

Ar yr un pryd, roeddem am rybuddio ein cyd-wladwyr i fod yn wyliadwrus rhag i'r un peth ddigwydd eto. Roedd boddi Cwm Tryweryn yn drobwynt yn hanes ein gwlad a charreg filltir yn nhwf cenedlaetholdeb gwleidyddol. Yn wir, dyna paham yr ymunais i â Phlaid Cymru, ynghyd â miloedd o bobol eraill: roedd rhaid i Gymru gael gafael ar ei thynged ei hun.

gwyliadwrus = yn effro i'r berygl

tynged = ffawd

Rhaid cyfaddef rhywbeth arall: nid yr un yw'r slogan sydd ar y wal y dwthwn hwn â'r hyn a baentiais i yn ôl yn 1963/4. Mae dwylo eraill wedi bod wrthi yn adnewyddu'r geiriau o dro i dro, diolch iddynt. Rhaid nodi hefyd fy mod i wedi paentio'r gair 'Tryweryn', nid y 'Dryweryn' sydd yno bellach. A dyna oedd sillafiad y llu o slogannau tebyg a welwyd ym mhob cwr o Gymru yn ystod y '60au: 'Cofiwch Tryweryn'. Mae rhywun 'smala wedi ychwanegu'r geiriau 'Sori, Miss' i ymddiheuro am y treiglad anghywir. Ond erbyn 1982, pan baentiodd Aneurin Jones ei lun gwych o'r murddun, 'Dryweryn' oedd y sillafiad.

y dwthwn hwn = adeg, dydd, diwrnod (braidd yn hen ffasiwn)

(gair braidd yn henffasiwn neu ysgrythurol) amser neu gyfnod arbennig (‘Ac ni fu dwthwn fel y dwthwn hwn.’); dydd, diwrnod, tymor, adeg day , (particular) time

Hawlfraint © Gwerin (www.gwerin.com) 2005 - 2014. Cedwir pob hawl.

(gair braidd yn henffasiwn neu ysgrythurol) amser neu gyfnod arbennig (‘Ac ni fu dwthwn fel y dwthwn hwn.’); dydd, diwrnod, tymor, adeg day , (particular) time

Hawlfraint © Gwerin (www.gwerin.com) 2005 - 2014. Cedwir pob hawl.

murddun = adfail

smala = doniol, digrif

Bid hynny fel y bo, rhyfedd meddwl bod gwaith fy nwylo i wedi mynd, meddir, yn 'eicon genedlaethol' ac hyd yn oed yn 'rhan o'n treftadaeth' y mae'n rhaid ei gadw ar bob cyfrif. Byddai'n hyfryd o beth pe bai rhywun yn mynd ati i gasglu arian i dalu am atgyweirio'r wal - buaswn yn anfon y tâl am y pwt bach hwn i gefnogi'r achos.

meddir = dywedir 

treftadaeth = etifeddiaeth