Friday, 10 November 2017
Saturday, 4 November 2017
Caryl Lewis - Colli geirfa byd natur?
Diolch i BBC Cymru Fyw am yr erthygl hon.
Ymdrech
i unioni'r cam hwnnw [to put this right] sydd wedi ysgogi'r awdur poblogaidd Caryl Lewis i
sgwennu Merch y Mêl, llyfr newydd i blant rhwng 4-8 oed.
"Fe ysgrifennais i'r gyfrol yn rhannol er mwyn dysgu plant am dymhorau ac enwau'r byd natur sydd o'n cwmpas a geiriau fel bysedd y cŵn, clychau'r gog, cynffonnau ŵyn bach ac ati," meddai Caryl.
"Dyw plant ddim yn cael dysgu enwau blodau a choed ac ati bellach fel erstalwm."
Merch fferm yw Caryl ac mae dylanwad byd amaeth yn ddwfn yn ei chyfrolau i oedolion - Martha, Jac a Sianco ac Y Bwthyn, dwy gyfrol ddaeth a llwyddiant iddi hi yng ngwobrau Llyfr y Flwyddyn.
Mae ei chefndir ar y buarth yn bwysig yn Merch y Mêl hefyd: "Cefais fy ysbrydoli hefyd gan fy mhrofiad o gadw gwenyn ar ein fferm yng Ngoginan ger Aberystwyth.
"Bellach mae fy merch, Gwenno, yn dysgu am gadw gwenyn hefyd yn union fel Elsi yn y stori."
Mae'r gyfrol yn llawn o ddarluniau trawiadol gan Valériane Leblond, sydd hefyd yn meddwl ei bod hi'n "bwysig iawn bod yn ymwybodol o'r byd sydd o'n cwmpas, a dyle plant ac oedolion wybod a deall mwy am natur a'i berthynas gyda phopeth".
Mae 'na bryder nad ydy plant Cymru y dyddiau yma yn dysgu'r geiriau Cymraeg am ryfeddodau [rhyfeddod - wonder] byd natur.
"Fe ysgrifennais i'r gyfrol yn rhannol er mwyn dysgu plant am dymhorau ac enwau'r byd natur sydd o'n cwmpas a geiriau fel bysedd y cŵn, clychau'r gog, cynffonnau ŵyn bach ac ati," meddai Caryl.
"Dyw plant ddim yn cael dysgu enwau blodau a choed ac ati bellach fel erstalwm."
Merch fferm yw Caryl ac mae dylanwad byd amaeth yn ddwfn yn ei chyfrolau i oedolion - Martha, Jac a Sianco ac Y Bwthyn, dwy gyfrol ddaeth a llwyddiant iddi hi yng ngwobrau Llyfr y Flwyddyn.
Mae ei chefndir ar y buarth yn bwysig yn Merch y Mêl hefyd: "Cefais fy ysbrydoli hefyd gan fy mhrofiad o gadw gwenyn ar ein fferm yng Ngoginan ger Aberystwyth.
"Bellach mae fy merch, Gwenno, yn dysgu am gadw gwenyn hefyd yn union fel Elsi yn y stori."
Mae'r gyfrol yn llawn o ddarluniau trawiadol gan Valériane Leblond, sydd hefyd yn meddwl ei bod hi'n "bwysig iawn bod yn ymwybodol o'r byd sydd o'n cwmpas, a dyle plant ac oedolion wybod a deall mwy am natur a'i berthynas gyda phopeth".
Gwyneth Glyn: Ferch y Brwyn
Ferch y Brwyn
Daeth syniad i'r gân hon pan roedd Gwyneth Glyn ar wyliau ym Mheriw un flwyddyn. Ymwelodd hi ag ardal Titicaca ble roedd y bobl oedd yn byw yno yn gwneud eu bywoliaeth drwy ddefnyddio a gwerthu brwyn. Roedd Gwyneth Glyn yn dymuno prynu rhywbeth ond nid oedd y ferch oedd yn gwerthu'r nwyddau yn siarad Cymraeg na Saesneg felly er mwyn gallu dweud wrth Gwyneth Glyn beth oedd y pris wnaeth hi grafu y pris ar ei llaw gyda brwyn.
Geirfa
brwyn - reeds, rushes
cras - sych, garw, caled
cawod law
swyn - spell, enchantment
blêr
hesg - sedge
plethu - plait
brau - brittle
morol - marine
ffrwyn - bridle, restraint
ffawd - tynged
nyddu - twist, spin, entwine
côl - lap
dirifedi - numberless
adewi (gadael - dyfodol cryno - ti)
Daeth syniad i'r gân hon pan roedd Gwyneth Glyn ar wyliau ym Mheriw un flwyddyn. Ymwelodd hi ag ardal Titicaca ble roedd y bobl oedd yn byw yno yn gwneud eu bywoliaeth drwy ddefnyddio a gwerthu brwyn. Roedd Gwyneth Glyn yn dymuno prynu rhywbeth ond nid oedd y ferch oedd yn gwerthu'r nwyddau yn siarad Cymraeg na Saesneg felly er mwyn gallu dweud wrth Gwyneth Glyn beth oedd y pris wnaeth hi grafu y pris ar ei llaw gyda brwyn.
Geirfa
brwyn - reeds, rushes
cras - sych, garw, caled
cawod law
swyn - spell, enchantment
blêr
hesg - sedge
plethu - plait
brau - brittle
morol - marine
ffrwyn - bridle, restraint
ffawd - tynged
nyddu - twist, spin, entwine
côl - lap
dirifedi - numberless
adewi (gadael - dyfodol cryno - ti)
Wednesday, 1 November 2017
Gareth yn hela ysbrydion...
Ymchwiliad i'r uwchnaturiol ar Noson Calan Gaeaf gyda'r epa Gareth a'r arbenigwr ysbrydion Deborah.
Geiriau gwlyb
Diolch i BBC Cymru Fyw am yr erthygl ddifyr yma.
Cymru... gwlad y glaw. Ta beth yw'r realiti, mae'n ystrydeb cyfarwydd. Ac os oes unrhyw wirionedd yn y farn boblogaidd mai Cymru yw gwlad gwlypaf y DU, mae'n rhaid bod ein hiaith ni'n adlewyrchu hynny?
Felly, sawl gair sydd yna ar gyfer y glaw neu i ddisgrifio'r glaw yn Gymraeg? Rhowch eich ymbarél i fyny, eich cot law amdanoch a mentrwch allan i'r gwlybanwch.
Hen ddywediad Cymraeg arall yw 'bwrw fel o grwc' sy'n cyfateb i'r term Saesneg 'bucketing down'. Wrth gwrs, mae 'na ffordd arall, tipyn mwy di-chwaeth, o ddisgrifio gollwng dŵr sy'n gyfarwydd iawn yn y Gymraeg llafar. Gwartheg sy'n cael eu defnyddio i ddarlunio toreth [abundance] y llif mewn ymadrodd Ffrangeg tebyg: "Il pleut comme vaches qui pissent."
Mae nifer o eiriau tafodieithol arall am law sy'n amrywio o ardal i ardal (pan mae'n stido yn y gogledd, mae'n ei thowlud hi lawr yn y de-orllewin). Daw rhai geiriau o fyd amaeth (e.e. glaw tyfu, glaw Mai) ac mae mathau eraill o law wedi eu henwi ar ôl lleoedd penodol (glaw 'Stiniog a glaw tinwyn [white bottomed] Abertawe).
Tybed faint o'r rhein y'ch chi'n eu defnyddio?
Cymru... gwlad y glaw. Ta beth yw'r realiti, mae'n ystrydeb cyfarwydd. Ac os oes unrhyw wirionedd yn y farn boblogaidd mai Cymru yw gwlad gwlypaf y DU, mae'n rhaid bod ein hiaith ni'n adlewyrchu hynny?
Felly, sawl gair sydd yna ar gyfer y glaw neu i ddisgrifio'r glaw yn Gymraeg? Rhowch eich ymbarél i fyny, eich cot law amdanoch a mentrwch allan i'r gwlybanwch.
Idiomau
- Bwrw hen wragedd a ffyn
- Bwrw cyllyll a ffyrc
Hen ddywediad Cymraeg arall yw 'bwrw fel o grwc' sy'n cyfateb i'r term Saesneg 'bucketing down'. Wrth gwrs, mae 'na ffordd arall, tipyn mwy di-chwaeth, o ddisgrifio gollwng dŵr sy'n gyfarwydd iawn yn y Gymraeg llafar. Gwartheg sy'n cael eu defnyddio i ddarlunio toreth [abundance] y llif mewn ymadrodd Ffrangeg tebyg: "Il pleut comme vaches qui pissent."
Mae nifer o eiriau tafodieithol arall am law sy'n amrywio o ardal i ardal (pan mae'n stido yn y gogledd, mae'n ei thowlud hi lawr yn y de-orllewin). Daw rhai geiriau o fyd amaeth (e.e. glaw tyfu, glaw Mai) ac mae mathau eraill o law wedi eu henwi ar ôl lleoedd penodol (glaw 'Stiniog a glaw tinwyn [white bottomed] Abertawe).
Tybed faint o'r rhein y'ch chi'n eu defnyddio?
Math o law
- Cawod
- Curlaw (pelting rain)
- Glaw gyrru
- Glaw iâ
- Glaw mân
- Glawn smwc (gog-ddwyrain: glaw mân)
- Glaw taranau
- Glaw trwm
- Gwlithlaw (glaw mân)
Graddfeydd o law
Gwisgwch got law ysgafn neu cymrwch y goes...- Dafnu (drop, trickle)
- Pigo
- Smwcan (glaw mân)
- Arllwys y glaw
- Chwipio bwrw
- Dymchwel ('chucking it down')
- Piso
- Pistyllio
- Sgrympian (cawod sydyn a thrwm)
- Stido
- Tollti
- Towlud/Taflu
- Tresio
Disgrifio'r glaw
- Glaw gochel - glaw i guddio rhagddo
- Glaw Mai - glaw cyntaf mis Mai - yn cael ei groesawu gan ffermwyr gan ei fod yn lladd y llau [lice] ar y da
- Glaw golau - glaw pan mae'r awyr yn edrych yn olau tuag at y dwyrain
- Glaw mynydd - glaw'n syrthio ar y tir uchel pan mae'n sych ar yr iseldir
- Glaw 'Stiniog - math o law unigryw sy'n gyfarwydd iawn i unrhywun o Flaenau Ffestiniog
- Glaw tinwyn Abertawe - glaw oer, trwm o gyfeiriad y de-ddwyrain sy'n parhau trwy'r diwrnod
- Glaw tyfu - glaw mis Ebrill sy'n hybu tyfiant
Subscribe to:
Posts (Atom)